Son Güncelleme: 22 Mayıs 2014 11:31

Cumhuriyetin ilk yıllarında gerçekleştirilen ve üzerinden 90 yıl gibi uzun bir süre geçen mübadele dönemiyle ilgili Çorum’da tutulan ve İl Özel İdaresi’nin arşivinde bulunan Osmanlı Türkçesi ile yazılmış evraklar dijital ortama aktarıldı.
Çorum İl Özel İdaresi’nin arşivinde bulunan 1943 yılına kadarki toplam 32 bin evrak dijital ortama aktarılarak arşivi yeniden düzenlenirken, Cumhuriyetin ilk yıllarında gerçekleştirilen ve üzerinden 90 yıl gibi uzun bir süre geçen mübadele dönemine ait arşivde yer alan Osmanlı Türkçesi ile tutulan evraklar da araştırmacıların hizmetine sunuldu.
İstanbul merkezli Delfin Arşiv tarafından yürütülen çalışmalar 2014 Ocak ayında başlatıldı. Arşivdeki çalışmalar başlatılmadan önce bir ekip oluşturuldu ve çalışma sürecinde de gerekli görülen aşamalarda alanında uzman kişilerden destek alındı. Oluşan kanaat ve düşünceler doğrultusunda, söz konusu malzemelerin muhafazası, muhteviyatı, kimliklendirilmesi ve dijital ortama aktarılması konuları gündeme alındı.
Projenin sonunda Delfin Arşiv Genel Müdürü Erkut Çoban, İl Özel İdaresi Genel Sekreteri Ömer Arslan’a yaptıkları çalışmalarla ilgili bilgi vererek, yeni arşivin tanıtımını yaptı.
Çorum’daki Mübadele Kayıtları Dijital Ortamda
Çalışma çerçevesinde Cumhuriyetin ilk yıllarında gerçekleştirilen ve üzerinden 90 yıl gibi uzun bir süre geçen mübadele döneminde Osmanlı Türkçesi ile tutulan evraklarla, Harf İnkılâbından sonra Latif Alfabesi kullanılarak yazılan evrakların yer aldığını ifade eden Genel Sekreter Ömer Arslan, arşivin konuyla ilgili araştırma yapmak isteyen akademisyen ve araştırmacıların kolayca yararlanabileceği şekilde düzenlendiğini ifade etti.
Osmanlı Türkçesiyle yazılmış evraklarla ilgili olarak da Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Arşiv Uzmanı ve Türk Arşivciler Derneği Kurucu Başkanı Hacı Haldun Şahin ile Tarih Öğretmeni Mahmut Şener’den danışmanlık aldıklarını aktaran Genel Sekreter Ömer Arslan, danışmanlık hizmeti aldıkları uzmanların Çorumlu olmalarının da çalışmaya ayrı bir değer kattığını ifade etti.
Arşiv Malzemelerinin Muhtevası
Delfin Arşiv Genel Müdürü Erkut Çoban’ın verdiği bilgiye göre ise, çalışmalar sonucunda Osmanlı Türkçesi ve Latin harfleri ile tutulmuş paket ve torbalar içerisinde 32 bin adet evrakın ihtiva ettiği konular sırasıyla şu şekilde belirlendi:
“1923 Türk–Yunan Mübadelesine (karşılıklı olarak değiştirmek) ilişkin sözleşme ve protokol antlaşması uyarınca, Batı Trakya dışındaki Yunanistan Müslümanları ile İstanbul dışındaki Türkiye Ortodokslarının zorunlu mübadelesi kararı alınmıştır. İşte bu karar çerçevesinde Balkanlardan ülkemizin değişik şehir ve beldeleri ile Çorum’a iskân edilen muhacirin iskânı, Vilâyât-ı Şârkiye’den şehrimize gönderilen ve sürgün edilen aile, aşiret ve mahkûmunun iskânı, Rum ve Ermeni ailelerin muhacereti ve kalanların iskânı, mübadele neticesinde gelen ailelere yer tayini, Mübadele ile gelen ailelerin iâşe-ibateleninin (yiyecek ve kalacak yer) temini, iskân edilen ailelere çift yapacak alanların tahsisi, muhacirine çift hayvanı ve tohumluk buğday tahsisi, muhacirine ev yapılması, muhacirine yapılacak evlerin krokileri, muhaceret esnasında dağılan ailelerin korunması ve fertlerin ailelerine teslimi, mübadelenin sağlıklı yürümesi için merkezi ve yerel idarelerce alınan tedbirler, mübadele ile ilgili çıkarılan genelge ve yönetmelikler, asayiş ve emniyeti havi tedbirler, mübadillerin evlerinin tamiratı, Çorum ve çevresinde yerleşik hayata geçmemiş olan aşiretlerin iskânı, aşiretlere mensup eşhas tarafından düzenin ve asayişin bozulmasına yönelik bir takım menfi hareketlerin ortadan kaldırılması tedbirleri, mübadele ile gelen ailelerin ve iskân edilen aşiretlerin vergilendirilmesi, Ankara ile yerel idarecilerin değişik konulardaki yazışmaları, Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nin yardımları, Emlâk-i metrûke ile ilgili tasarruflar, Emlâk-i metrukenin, mübadelede gelen ailelere tahsisi.”
Arşiv Malzemesinin Tabi Tutulduğu İşlemler
Torba ve paketler içerisinde karışık bir vaziyette bulunan evrak üzerindeki çalışmalar ise şu iş kademeleri üzerinden yürütüldü:“Aynı konuyu ihtiva eden 1960 yılı öncesi evrak gurubu bir araya getirildi.Bir araya getirilen evrak gurubu okunarak dili, tarihi ve ihtiva ettiği konusu tespit edildi.Konusu veya evrak gurubu tespit edilemeyen evrak gurubu ayrıca dosyalandı.Okunarak konusu tespit edilen evrak gurubu bir gömlek/klasör içerisine konuldu.
İçerisine evrak konulmuş olan gömlekler belli sayılar halinde özel üretilmiş dosyalara yerleştirildi.
Evraklar Siyah Beyaz 300 dpi kalitesinde tiff formatında dijitalleştirilmiştir. A3’den daha büyük olan evraklar ise klasörün içinde notları alınarak işlem yapılmadı.Torba ve paketlerden çıkarılan 1943 yılına kadar olan 32 bin adet evrakın  dijital ortama aktarılması gerçekleştirildi.”